مقدّمه مقدّمه قاعده فراغ و تجاوز از قواعد مهمّى است كه فقها در بسيارى از فروع و ابواب فقهى ، به خصوص عبادات ، بدان استناد نموده‌اند ؛ از آن جمله ، مرحوم سيّد در خاتمه‌ى كتاب الصلاة « عروة الوثقى » « 1 » مسائلى را به عنوان فروع علم اجمالى عنوان مىكنند كه از مسائل بسيار مهمّ فقهى است و مبناى اصلى آن‌ها دو چيز است : 1 ) قاعده فراغ و تجاوز ؛ و 2 ) حديث لاتعاد . در مورد قاعده فراغ و تجاوز ، روش و سيره اصوليين و علماى متأخّر به اين صورت است كه اين قاعده را ضمن مباحث استصحاب علم اصول - در بحث تعارض استصحاب با قاعده فراغ و تجاوز ، - كه تقريباً همه‌ى اصوليين معتقدند قاعده فراغ و تجاوز بر استصحاب ، يا از باب حكومت و يا از باب تخصيص مقدّم است - مورد بررسى و دقّت قرار مىدهند . « 2 » هم‌چنين در كتاب‌هايى كه به عنوان « القواعد الفقهية » نوشته شده است ، از اين قاعده

--> ( 1 ) - سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى ، العروة الوثقى ، مع تعليقات عدّة من الفقهاء العظام ، ج 3 ، ص 322 به بعد . ( 2 ) - به عنوان نمونه ، ر . ك : شيخ مرتضى انصارى ، فرائد الاصول ، ج 3 ، ص 325 به بعد ؛ شيخ محمّدكاظم خراسانى ، كفاية الاصول ، صص 432 و 433 ؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خويى ، مصباح الاصول ، الاصول العمليّة ، ج 48 ، ص 315 به بعد .